Każdego dnia, jako konsumenci, realizujemy liczne transakcje kupna i sprzedaży. Bez względu na to, czy jest to zakup codziennych artykułów spożywczych, ubrań, drogiej elektroniki czy usług, jak np. założenie konta w banku lub remont kuchni, przysługują nam pewne prawa i przywieje. Do najważniejszych praw konsumentów należą m.in. gwarancja, rękojmia czy prawo do zwrotu towaru. Czym są prawa konsumenta i jak się ustrzec przed nieprawidłowymi praktykami tłumaczy adwokat Aneta Sołtysik z Kancelarii Kupilas & Krupa w Bielsku-Białej. Zachęcamy do zadawania pytań w temacie.

W umowie sprzedaży, zarówno towaru jak i usługi, jak w każdej innej umowie, występują co najmniej dwie strony - konsument i przedsiębiorca-sprzedawca. Za konsumenta, w myśl kodeksu cywilnego, uważa się osobę fizyczną, która dokonuje z przedsiębiorcą czynności prawnej (czyli np. zawierającej umowę), która nie jest związana bezpośrednio z prowadzoną działalnością gospodarczą lub zawodową tej osoby (konsumenta).

- Należy podkreślić, że nie każdy kupujący może być uznany za konsumenta zgodnie z rozumieniem przepisów kodeksu cywilnego. To bardzo istotne w kontekście prawa konsumenckiego, które nie ma zastosowania do umów zawieranych pomiędzy dwoma przedsiębiorcami, jeżeli kupujący zawiera umowę która jest bezpośrednio związana z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, ani pomiędzy dwiema osobami fizycznymi – konsumentami – podkreśla adwokat Aneta Sołtysik z Kancelarii Kupilas&Krupa w Bielsku-Białej.

Status osoby fizycznej jako konsumenta wyznaczany jest w ramach konkretnej czynności prawnej dokonywanej z przedsiębiorcą (sprzedawcą, usługodawcą), z uwzględnieniem jej rodzaju i celu. Nie decyduje o nim to, czy dana osoba prowadzi działalność gospodarczą lub zawodową, lecz to, czy czynność dokonana z przedsiębiorcą pozostaje w bezpośrednim związku z tą działalnością. Warto zwrócić uwagę, że osoba prowadząca jednoosobową działalność, nawet gdy jest to duża firma, może skorzystać z praw konsumenta, jeśli będzie to dotyczyć umowy niezwiązanej z prowadzonym biznesem. Wyrok Sądu Najwyższego z 18 kwietnia mówi, że bezpośredni związek dokonanej czynności prawnej z prowadzoną działalnością gospodarczą lub zawodową istnieje wówczas, gdy dokonana czynność prawna nie zmierza przynajmniej częściowo do zaspokojenia osobistych (konsumpcyjnych) potrzeb.

Różnice między rękojmią a gwarancją

Zgodnie z kodeksem cywilnym sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego (zarówno konsumenta, jak i przedsiębiorcy), jeżeli rzecz sprzedana ma wadę (rękojmia).

Wada polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową. W szczególności rzecz sprzedana jest niezgodna z umową, jeżeli:
1) nie ma właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia;
2) nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego, w tym przedstawiając próbkę lub wzór;
3) nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia co do takiego jej przeznaczenia;
4) została kupującemu wydana w stanie niezupełnym.

Jeżeli przedmiot nie posiada właściwości wynikających z umowy, nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu zakupu lub klient otrzymał przedmiot niekompletny, mający wadę fizyczną, wtedy ma właśnie prawo skorzystać z rękojmi. Rękojmia włącza również wady prawne, czyli np. obciążenia zakupionej rzeczy prawami osób trzecich. Sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem dwóch lat, a gdy chodzi o wady nieruchomości - przed upływem pięciu lat od dnia wydania rzeczy kupującemu. Rękojmia za wady daje klientowi prawo domagania się bezpłatnej naprawy, wymiany towaru na nowy, obniżenia lub zwrotu ceny. Jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Ograniczenie to nie ma zastosowania, jeżeli rzecz była już wymieniona lub naprawiana przez sprzedawcę albo sprzedawca nie uczynił zadość obowiązkowi wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady. Kupujący nie może odstąpić od umowy, jeżeli wada jest nieistotna. To nabywca określa, czy dany przedmiot ma zostać naprawiony, czy wymieniony na inny. Wybór klienta jest wiążący dla sprzedawcy.

Rękojmia a gwarancja różnią się inną odpowiedzialnością prawną za daną rzecz. W ramach rękojmi za wadliwy towar odpowiada sprzedawca, natomiast w ramach gwarancji odpowiedzialność ponosi producent, ewentualnie dystrybutor bądź importer. Producent nie ma obowiązku wystawiania gwarancji, natomiast sprzedawca zawsze odpowiada za wydany towar z mocy prawa. Gwarancja obowiązuje do wskazanego w niej, ustalonego terminu. Co istotne, gwarancja obejmuje tylko te świadczenia, które określone są w dokumencie gwarancyjnym - mogą być identyczne z przepisami o rękojmi lub ograniczone tylko do wybranych działań po stronie gwaranta.

O jakich prawach należy pamiętać?

Istotnym aktem prawnym regulującym prawa konsumenta jest ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.

- Reklamacja, czyli zgłoszenie wadliwości zakupionego produktu lub usługi, jest zasadniczym prawem konsumenta. Zasadniczo przedsiębiorca jest obowiązany udzielić odpowiedzi na reklamację konsumenta w terminie 14 dni od dnia jej otrzymania. Tutaj warto wiedzieć, że jeżeli przedsiębiorca nie udzielił odpowiedzi na reklamację w ustalonym terminie, nie skontaktował się z konsumentem, uważa się, że uznał reklamację. Odpowiedź na reklamację przedsiębiorca powinien przekazać na papierze lub np. w formie wiadomości e-mail - wskazuje adwokat Aneta Sołtysik.

Konsument, który zawarł umowę na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa, może w terminie 14 dni odstąpić od niej bez podawania przyczyny i bez ponoszenia kosztów. Jeżeli konsument nie został poinformowany przez przedsiębiorcę o prawie odstąpienia od umowy, prawo to wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia upływu terminu.

Konsument może odstąpić od umowy, składając przedsiębiorcy oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Oświadczenie można złożyć na formularzu, którego wzór stanowi załącznik do ustawy. Do zachowania terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem. Jeżeli przedsiębiorca zapewnia możliwość złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy drogą elektroniczną, konsument może także odstąpić od umowy:

1) przy wykorzystaniu wzoru formularza odstąpienia od umowy, stanowiącego załącznik do ustawy;
2) przez złożenie oświadczenia na stronie internetowej przedsiębiorcy.

Przedsiębiorca ma obowiązek niezwłocznie przesłać konsumentowi na trwałym nośniku potwierdzenie otrzymania oświadczenia o odstąpieniu od umowy złożonego w sposób, o którym mowa powyżej.

W przypadku odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa umowę uważa się za niezawartą. Przedsiębiorca ma obowiązek niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania oświadczenia konsumenta o odstąpieniu od umowy, zwrócić konsumentowi wszystkie dokonane przez niego płatności, w tym koszty dostarczenia towaru.

Przedsiębiorca dokonuje zwrotu płatności przy użyciu takiego samego sposobu zapłaty, jakiego użył konsument, chyba że konsument wyraźnie zgodził się na inny sposób zwrotu, który nie wiąże się dla niego z żadnymi kosztami. Jeżeli przedsiębiorca nie zaproponował, że sam odbierze towar od konsumenta, może wstrzymać się ze zwrotem płatności otrzymanych od konsumenta do chwili otrzymania towaru z powrotem lub dostarczenia przez konsumenta dowodu jego odesłania, w zależności od tego, które zdarzenie nastąpi wcześniej. Konsument ma obowiązek zwrócić towar przedsiębiorcy lub przekazać go osobie upoważnionej przez przedsiębiorcę do odbioru niezwłocznie, jednak nie później niż 14 dni od dnia, w którym odstąpił od umowy, chyba że przedsiębiorca zaproponował, że sam odbierze towar. Do zachowania terminu wystarczy odesłanie towaru przed jego upływem.

Artykuł powstał przy współpracy z Kancelarią Prawną Kupilas&Krupa z Bielska-Białej.

***

Powyższa publikacja portalu bielsko.biala.pl jest częścią cyklu publikacji na temat aktualnych problemów prawnych, z jakimi spotyka się każdy z nas w życiu prywatnym czy pracy zawodowej. Opracowania powstały dzięki współpracy z ekspertami z renomowanej kancelarii prawniczej z Bielska-Białej, którzy odpowiadają na łamach portalu na pytania Czytelników w sprawach dotyczących poruszanych zagadnień. Pytania można zadawać pod artykułem, na naszym profilu w Facebooku i na adres: [email protected], a także na adres i w serwisach społecznościowych Kancelarii Prawnej Kupilas&Krupa.

Dotychczas w tym cyklu ukazały się następujące artykuły: