Mijający rok 2022 to okres galopującej inflacji. Oznacza to, że jeszcze rok temu za tę samą kwotę można było kupić znacznie większą liczbę produktów niż obecnie. Zjawisko to odbiło się niekorzystnie na naszych portfelach. Wiele osób zastanawia się więc, czy w związku z sytuacją w gospodarce krajowej, ale i ogólnoświatowej, pracodawcy mają obowiązek przeciwdziałać tym skutkom poprzez podwyższanie wynagrodzeń o wskaźnik inflacji. Na to ważne dla wszystkich pracowników i pracodawców pytanie odpowiada radca prawny Agnieszka Kupilas-Sayed, ekspert z zakresu prawa pracy i wspólnik w Kancelarii Kupilas&Krupa w Bielsku-Białej.

W listopadzie 2022 roku Inflacja w Polsce wyniosła 17,5 proc. w ujęciu rocznym. To drugi najwyższy odczyt tego wskaźnika od grudnia 1996 roku, a więc od blisko 26 lat. Eksperci przewidują jednak, że na początku 2023 inflacja może osiągnąć poziom ponad 20 proc.

Podwyżka inflacyjna - czym jest?

Wysoka inflacja, a przez to rosnące ceny towarów i usług, wyższe rachunki, zwiększone koszty utrzymania sprawiają, że pracownicy coraz częściej poruszają z pracodawcami temat wzrostu wynagrodzeń. Przełom roku jest to zwykle najlepszy moment na taką rozmowę - wówczas pracodawcy zaczynają planować budżety na kolejne 12 miesięcy. Z badań przeprowadzonych w październiku wynika, że co trzeci pracownik zamierza w najbliższym czasie ubiegać się o podwyżkę, ale liczba ta stale rośnie. Wielu pracowników rozpoczynając rozmowę, sięga po argument podwyżki inflacyjnej.

Podwyżka inflacyjna odnosi się do wzrostu pensji w obliczu rosnącej inflacji. Jej głównym celem jest zrekompensowanie pracownikom zmniejszonej siły nabywczej pieniądza spowodowanej wysokim wskaźnikiem inflacji. Tego rodzaju podwyżka nazywana jest także waloryzacją wynagrodzenia.

O waloryzacji w związku z rosnącą inflacją słyszy się jednak zazwyczaj w kontekście corocznych podwyżek emerytur i rent. Podwyżką inflacyjną obejmuje się także najniższą krajową pensję w myśl ustawy z 2002 o wynagrodzeniu minimalnym. Przyjęte zostało, że podwyżka inflacyjna wynosi tyle, ile wskaźnik inflacji w ujęciu rocznym, publikowany przez Główny Urząd Statystyczny. W 2021 średnioroczna inflacja wyniosła 5,1 proc. Na aktualne dane za 2022 rok należy jeszcze poczekać, ale specjaliści prognozują, że może ona wynieść blisko 14 proc.

Czy pracodawca ma obowiązek podwyżki inflacyjnej?

Obowiązujące w Polsce przepisy Kodeksu pracy nie zawierają niestety żadnych regulacji, które nakazywałby pracodawcom dokonywanie waloryzacji wynagrodzeń z powodu postępującej inflacji. Rada Ministrów corocznie wydaje rozporządzenie, w którym określa wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz minimalnej stawki godzinowej i tylko w ten sposób prawnie reguluje się wynagrodzenia dla pracowników.

Wobec tego udzielenie podwyżki niwelującej inflację zależy tylko i wyłącznie od dobrowolnej decyzji pracodawcy oraz ustalanej przez niego polityki. W niektórych zakładach pracy mogą jednak funkcjonować wewnętrzne regulaminy pracy lub regulaminy wynagradzania. W tych aktach prawnych mogą być przewidziane zapisy wprowadzające możliwość uzyskania podwyżki z powodu inflacji. Jeśli pracodawca zagwarantował podwyżkę inflacyjną w wewnątrzzakładowych przepisach, wówczas jest zobligowany, aby corocznie aktualizować wynagrodzenia o aktualną wysokość inflacji. Jednakże jeżeli w danej firmie takie zapisy nie funkcjonują, to o wzroście pensji decyduje wyłącznie pracodawca.

Warto zwrócić uwagę, że w firmach mechanizm ten jest coraz częściej wprowadzany. Zdaniem pracowników, jak i pracodawców, tego typu podwyżka to ważny element budowania pozytywnych relacji w przedsiębiorstwie i motywowania załogi. Innym rozwiązaniem jest także jednorazowa wypłata tzw. dodatku inflacyjnego w postaci dodatkowej premii, na którą decydują się niektóre firmy.

Dla kogo podwyżka inflacyjna?

Z inicjatywą podwyżki inflacyjnej może wyjść zarówno pracownik, jak i pracodawca. Zgodnie z prognozami wysokości średniorocznej inflacji, od pracodawcy można oczekiwać podniesienia wynagrodzenia na poziomie kilkunastu procent (zgodnie ze wskaźnikiem inflacji w 2022 roku - blisko 14 proc. w prognozie), ale wysokość podwyżki zawsze jest przedmiotem pewnych negocjacji. Ostateczna decyzja należy oczywiście do pracodawcy.

Warto jednak spróbować wystąpić z wnioskiem do kierownictwa i odpowiednio przygotować się do takiej rozmowy. Wcześniej można spisać sobie argumenty świadczące o rosnącej inflacji i drożyźnie - najsilniejszym argumentem będzie posiłkowanie się aktualnymi danymi z Głównego Urzędu Statystycznego. Warto także zaprezentować argumenty o sukcesach zawodowych i sumiennie wykonywanej pracy w minionym roku.

W przypadku, gdy pracodawca zdecyduje się przyznać pracownikowi podwyżkę z powodu inflacji, powinien pamiętać, aby wszystkich pracowników traktować równo. Pracodawca powinien więc przyznać tę podwyżkę tym pracownikom, którzy są aktywni zawodowo, jak i tym przebywającym na urlopach wypoczynkowych, wychowawczych, macierzyńskim czy ojcowskim, etc. Jeżeli pracodawca, w sposób niemający obiektywnego uzasadnienia różnicuje pracowników, musi liczyć się z zarzutem dyskryminacji w zakresie wynagrodzeń i możliwym postępowaniem sądowym w tym zakresie.

Wbrew powszechnemu przekonaniu, podwyżka inflacyjna nie obowiązuje w sferze budżetowej. Należy pamiętać również, że każda zmiana warunków umowy o pracę, a więc również podwyżka wynagrodzenia wymaga formy pisemnej. Podwyżka, zarówno inflacyjna, jak i wynikająca np. z sukcesów w poprzednim roku, bez aneksu do umowy o pracę jest niezgodna z obowiązującymi przepisami.

Artykuł powstał przy współpracy z Kancelarią Prawną Kupilas&Krupa z Bielska-Białej

***

Powyższa publikacja portalu bielsko.biala.pl jest częścią cyklu artykułów na temat aktualnych problemów prawnych, z jakimi spotyka się każdy z nas w życiu prywatnym czy pracy zawodowej. Opracowania powstały dzięki współpracy z ekspertami z renomowanej kancelarii prawniczej z Bielska-Białej, którzy raz w miesiącu odpowiadają na łamach portalu na pytania Czytelników w sprawach dotyczących poruszanych zagadnień. Pytania można zadawać w formie komentarza do artykułu, na naszym profilu w Facebooku i na adres: [email protected], a także na adres i w portalach społecznościowych Kancelarii Prawnej Kupilas&Krupa.

Dotychczas w tym cyklu ukazały się następujące artykuły: