Choroby tarczycy należą do najczęściej diagnozowanych zaburzeń endokrynologicznych i mogą dotyczyć osób w każdym wieku – znacznie częściej jednak występują u kobiet. Niewielki gruczoł położony u podstawy szyi odgrywa ogromną rolę w regulacji metabolizmu, pracy układu nerwowego, sercowo-naczyniowego oraz w utrzymaniu prawidłowej masy ciała. Objawy chorób tarczycy bywają niespecyficzne i często mylone są ze skutkami przemęczenia, stresu czy z zupełnie innymi schorzeniami. Czym dokładnie objawia się chora tarczyca? Niedoczynność i nadczynność tarczycy – jak je rozpoznać? W jaki sposób diagnozuje się najczęściej występujące choroby tarczycy?

Chora tarczyca – objawy i badania diagnostyczne

Choroby tarczycy mogą dawać bardzo zróżnicowane objawy, które są zależne przede wszystkim od tego, czy gruczoł produkuje zbyt mało, czy zbyt dużo hormonów. Najczęściej diagnozowane zaburzenia to przede wszystkim niedoczynność tarczycy oraz nadczynność tarczycy. Niedoczynność omawianego gruczołu polega na – jak sama nazwa wskazuje – niewystarczającym wytwarzaniu hormonów tarczycy – tyroksyny (T4) i trijodotyroniny (T3). Skutkuje to spowolnieniem procesów metabolicznych w organizmie. Z kolei nadczynność tarczycy to stan, w którym dochodzi do nadmiernej produkcji hormonów, co prowadzi do przyspieszenia metabolizmu i nadmiernego pobudzenia wielu układów czy procesów.

Rozpoznanie chorób tarczycy opiera się na dokładnym wywiadzie lekarskim, badaniu przedmiotowym oraz wynikach badań dodatkowych. Do najważniejszych metod wykorzystywanych podczas rozpoznania należą:

  • laboratoryjne badania na tarczycę. Wśród nich wyróżnia się zwłaszcza oznaczenie stężenia TSH (hormonu tyreotropowego) – badanie pierwszego rzutu, następnie oznaczenie wolnych hormonów tarczycy (fT3 i fT4), które pozwala określić stopień niedoczynności lub nadczynności, a także badania przeciwciał przeciwtarczycowych (anty-TPO, anty-TG, TRAb), istotne w diagnostyce chorób autoimmunologicznych, takich jak choroba Hashimoto czy choroba Gravesa-Basedowa. W razie potrzeby zleca się także ocenę innych parametrów (na przykład lipidogramu, poziomu glukozy czy morfologii krwi) które mogą ulegać zmianom w przebiegu zaburzeń hormonalnych);
  • badania obrazowe tarczycy. Znaczenie diagnostyczne ma przede wszystkim ultrasonografia (USG) tarczycy (umożliwiająca ocenę wielkości gruczołu, jego struktury oraz obecności guzków), scyntygrafia tarczycy (stosowana w wybranych przypadkach, zwłaszcza przy podejrzeniu nadczynności i w diagnostyce guzków autonomicznych), a także biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (skrótowo określana jako BAC – wykonywana przy obecności podejrzanych guzków w celu wykluczenia zmian o charakterze nowotworowym).

Niedoczynność tarczycy – objawy

Objawy niedoczynności tarczycy rozwijają się zwykle stopniowo i mogą przez długi czas pozostawać niezauważone. Ich nasilenie zależy od samego niedoboru hormonów oraz od czasu trwania choroby. Do najczęstszych symptomów niedoczynności tarczycy należą:

  • przewlekłe zmęczenie i senność, uczucie braku energii nawet po odpoczynku, niska tolerancja wysiłku fizycznego, spowolnienie psychoruchowe;
  • nietolerancja zimna, stałe odczuwanie chłodu (zwłaszcza w obrębie dłoni i stóp);
  • przyrost masy ciała (często mimo braku zmian w diecie czy nawet osłabienia łaknienia), obrzęki (pojawiające się zwłaszcza w okolicy twarzy);
  • sucha, chłodna i blada skóra, skłonność do pęknięć i rogowacenia, wypadanie włosów oraz ich łamliwość (czasem z towarzyszącym przerzedzeniem brwi);
  • zaparcia i uczucie ciężkości (zwłaszcza po posiłkach), wynikające ze spowolnienia perystaltyki jelit;
  • spowolnienie psychoruchowe, problemy z koncentracją i pamięcią, obniżony nastrój, a nawet objawy depresyjne;
  • zaburzenia miesiączkowania (w tym bardzo obfite miesiączki) i problemy z płodnością u kobiet, obniżenie libido;
  • bradykardia, czyli zwolnienie czynności serca.

 

Nadczynność tarczycy – objawy

W przebiegu nadczynności tarczycy dochodzi do nadmiernej stymulacji organizmu przez hormony tarczycy, co skutkuje – co do zasady – objawami stanowiącymi przeciwieństwo symptomów niedoczynności tarczycy. Do najbardziej typowych dolegliwości należą:

  • niezamierzony spadek masy ciała – często mimo zwiększonego apetytu, a także zwiększenie częstotliwości wypróżnień oraz biegunki (z uwagi na przyspieszone procesy metaboliczne i zwiększoną intensywność pasażu jelitowego);
  • uczucie kołatania serca, tachykardia i zaburzenia rytmu serca, a oprócz tego – nadmierna potliwość i nietolerancja wysokich temperatur, drżenie rąk, niepokój ruchowy;
  • pobudzenie nerwowe, drażliwość, trudności z zasypianiem, rozkojarzenie, trudności w skupieniu się, zaburzenia funkcji poznawczych;
  • osłabienie mięśni (szczególnie kończyn dolnych);
  • zaburzenia miesiączkowania (rzadko pojawiające się miesiączki i skąpe krwawienia), zaburzenia libido;
  • wytrzeszcz oczu oraz uczucie piasku pod powiekami (szczególnie w chorobie Gravesa-Basedowa),
  • cienka, wilgotna skóra oraz łamliwe paznokcie.

Objawy nadczynności tarczycy mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak osteoporoza czy choroby sercowo-naczyniowe, dlatego zgłoszenie się do lekarza po odnotowaniu opisanych powyżej dolegliwości jest niezwykle istotne – zwłaszcza w kontekście szybkiego przeprowadzenia diagnostyki i doboru odpowiedniego leczenia (dotyczy to również symptomów niedoczynności tarczycy).

Źródła:

  1. Dr n. med. P. Miśkiewicz, dr hab. n. med. T. Bednarczuk, Nadczynność tarczycy – objawy, przyczyny, leczenie nadczynności tarczycy, stężenie TSH, FT3 i FT4 we krwi [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 23.05.2017
  2. Dr n. med. P. Miśkiewicz, dr hab. n. med. T. Bednarczuk, Niedoczynność tarczycy – przyczyny, objawy i leczenie [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 15.02.2021
  3. Dr n. med. U. Ambroziak, Wytyczne postępowania w niedoczynności tarczycy u dorosłych [w:] Medycyna po Dyplomie 03/2013
  4. Gurnell, Interpretacja nietypowych wyników badań czynności tarczycy [w:] Medycyna po Dyplomie 02/2009
  5. A. Strukow, Nadczynność tarczycy – objawy, przyczyny, badania, leczenie [w:] Centrum Wiedzy ALAB, alab.pl, dostęp: 09.01.2026
  6. A. Strukow, Niedoczynność tarczycy (hipotyreoza): objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie [w:] Centrum Wiedzy ALAB, alab.pl, dostęp: 09.01.2026
  7. Pastusiak, J. Michałowska, P. Bogdański, Postępowanie dietetyczne w chorobach tarczycy [w:] Varia Medica, tom 2, nr 2 (2018)

Artykuł sponsorowany