Wydaje się, że w brzuchu mamy panuje cisza, ale to świat pełen bodźców, w którym maluch uczy się smaków i dźwięków. To, jak przebiega ciąża tydzień po tygodniu, ma kluczowe znaczenie dla kształtowania jego zmysłów. Odkryj, w jaki sposób dziecko poznaje otoczenie jeszcze przed narodzinami.

Jak przebiega rozwój zmysłów w życiu płodowym?

Rozwój sensoryczny w okresie prenatalnym to stopniowy i uporządkowany proces, który przygotowuje dziecko do życia poza łonem matki. Zazwyczaj jako pierwszy kształtuje się dotyk, a następnie zmysł równowagi i mniej więcej równolegle z nim węch. W okresie płodowym rozwija się także smak, słuch i wzrok. Zrozumienie tej sekwencji, obrazującej jak przebiega ciąża tydzień po tygodniu, pozwala docenić złożoność życia płodowego oraz subtelne sposoby, w jakie dziecko komunikuje się ze światem na długo przed przewidywanym terminem porodu.​

Zapewnienie dziecku spokojnego i stabilnego środowiska jest zawsze korzystne dla jego rozwoju. Wszelkie wątpliwości dotyczące przebiegu ciąży lub rozwoju płodu warto konsultować z lekarzem prowadzącym, który na podstawie badań udzieli najbardziej wiarygodnych informacji.

Dotyk to pierwszy wykształcany zmysł

Jako pierwszy rozwija się zmysł dotyku. Już między 6. a 7. tygodniem ciąży nerwy i mięśnie zaczynają współpracować, co umożliwia pierwsze reakcje ciała na bodźce dotykowe. Mniej więcej w 8. tygodniu ciąży zmysł ten uważa się za rozwinięty, choć początkowo wrażliwe stają się jedynie okolice warg i nosa. Później wrażliwość obejmuje resztę ciała, z wyjątkiem czubka oraz boków głowy, co wydaje się ewolucyjnym przystosowaniem, aby dziecko mogło bezboleśnie pokonać kanał rodny podczas porodu.

W miarę postępu ciąży, zmysł dotyku staje się coraz bardziej precyzyjny. Około 12. tygodnia dziecko w łonie mamy potrafi już zacisnąć piąstkę, gdy poczuje drażnienie dłoni. Mniej więcej w 28. tygodniu wykształcają się bardzo wrażliwe na dotyk opuszki palców. W trzecim trymestrze maluszek aktywnie wykorzystuje ten zmysł do badania swojego otoczenia – dotyka ścian macicy oraz pępowiny. Na ekranie ultrasonografu można też zobaczyć, jak ssie kciuk lub dotyka twarzy.

Równowaga – kołysanie w brzuchu mamy

Co ciekawe, drugim w kolejności wykształcanym zmysłem jest równowaga. Jej poczucie będzie doskonalone także po narodzinach, gdy dziecko opanuje kolejne etapy rozwoju postawy ciała. Ośrodek równowagi mieści się w błędniku, w uchu wewnętrznym, i wykształca się około 7-8. tygodnia ciąży. Dziecko ćwiczy ten zmysł, kołysząc się w wodach płodowych przy każdym ruchu mamy. Ta łagodna stymulacja jest bardzo ważna, dlatego warto unikać zbyt gwałtownych ruchów, które mogłyby zaniepokoić płód. Aby wspierać kształtowanie zmysłu równowagi, można delikatnie kołysać się do muzyki lub chodzić na spokojne spacery.

Zmysł równowagi jest zwykle wykształcony już około 4-5. miesiąca ciąży. Doświadczenia z życia płodowego, takie jak delikatne kołysanie, wpływają na poczucie bezpieczeństwa dziecka również po porodzie. To właśnie dlatego noworodki często uspokajają się podczas bujania, na przykład w kołysce, ponieważ przypomina im to bezpieczne środowisko z brzucha mamy. Podobną stymulację, która dobrze oddziałuje na rozwój tego zmysłu, zapewnia na przykład pływanie w czasie ciąży, które jest formą relaksującego i spokojnego ruchu.​

Zmysł smaku i węchu – poznawanie świata przez dietę mamy

Dotyk i równowaga to zmysły, których wykształcenie w okresie prenatalnym nie budzi wielu pytań. Jednak smak i węch to zupełnie inna kwestia – czy w brzuchu mamy dziecko ma przestrzeń do ich rozwoju? To zagadnienie jest niezwykle ciekawe.

Zmysł smaku jest silnie powiązany z węchem. Jego rozwój rozpoczyna się bardzo wcześnie:

  • usta kształtują się około 7. tygodnia ciąży i mniej więcej w tym samym czasie powstają kubki smakowe;
  • płód zaczyna rozróżniać smaki dopiero wtedy, gdy zaczyna połykać płyn owodniowy, co może nastąpić już w 10. tygodniu, ale zwykle dzieje się to nieco później;
  • smak wód płodowych zmienia się w zależności od diety mamy, co oznacza, że już w czasie rozwoju płodowego mogą kształtować się pierwsze preferencje smakowe maluszka – dlatego warto zadbać o zróżnicowaną dietę, aby dziecko poznało jak najwięcej smaków.

Uważa się, że w 5. miesiącu ciąży, czyli około 21. tygodnia, maluszek ma już w pełni wykształcony zmysł smaku. Co ciekawe, płód wyraźnie preferuje smak słodki, co może być ewolucyjnym przystosowaniem – nasi przodkowie w ten sposób odróżniali bezpieczną żywność od tej trującej, często gorzkiej. Z tego powodu smak gorzki jest najgorzej tolerowany przez płód.

Kiedy dziecko wykształca zmysł powonienia?

Zmysł powonienia zaczyna kształtować się mniej więcej w tym samym czasie co zmysł smaku. Jest to jednak nieco dłuższy proces. Około 8. tygodnia ciąży tworzą się komórki nabłonka węchowego, a w 11. tygodniu są one już połączone z układem nerwowym, który cały czas znajduje się w procesie kształtowania. Zdolność do odczuwania zapachów i reagowania na nie pojawia się u maluszków mniej więcej w 28. tygodniu ciąży.

W trzecim trymestrze dziecko jest w stanie rozpoznać nie tylko woń spożywanych przez mamę potraw, lecz także otaczające ją zapachy, takie jak perfumy czy kwiaty. Maluszek przychodzi więc na świat z już ukształtowaną „mapą zapachów”. To właśnie dzięki zmysłowi węchu noworodek tuż po urodzeniu jest w stanie odnaleźć drogę do piersi mamy. Zapach mleka kobiecego ma bowiem składniki podobne do tych w płynie owodniowym, dlatego dziecko odruchowo kieruje się w stronę dobrze znanego mu, bezpiecznego środowiska.

Słuch – rozpoznawanie głosu mamy i otoczenia

W życiu prenatalnym dojrzewa również zmysł słuchu. Zawiązki uszu pojawiają się około 4. tygodnia od zapłodnienia, a do 20. tygodnia tworzą się w nich połączenia nerwowe potrzebne do odbioru dźwięków:

  • początkowo rejestrowane są głównie niskie częstotliwości, a następnie rośnie wrażliwość także na wyższe tony;
  • umiejętność rozróżniania dźwięków zwykle kształtuje się do 5. miesiąca ciąży;
  • nagłe, głośne odgłosy mogą wybudzić maluszka, przyspieszyć tętno i nasilić jego ruchy.

Stały szum przepływu krwi stanowi codzienne tło akustyczne, dlatego miarowe odgłosy, jak praca suszarki, mogą działać kojąco. Na etapie prenatalnym głos i bicie serca mamy to szczególnie rozpoznawalne, znajome brzmienia, które działają uspokajająco, tworząc bezpieczną przestrzeń dźwiękową.

Na jakim etapie ciąży kształtuje się zmysł wzroku?

Oczy dziecka zaczynają się kształtować około 7. tygodnia ciąży, a już w kolejnym tworzą się powieki i źrenice. Zmysł wzroku pełną funkcjonalność zyskuje jednak dopiero długo po narodzinach. Nie oznacza to jednak, że płód nie reaguje na bodźce wizualne. Na przykład od około 16. tygodnia ciąży, mimo tego, że ma zamknięte powieki, przeszkadza mu silne światło, które jest skierowane na brzuch mamy. Maluszek wyraźnie odwraca wtedy głowę od jego źródła. Około 24. tygodnia ciąży ruchy gałek ocznych płodu stają się skoordynowane, co pozwala mu na „rozglądanie się” w swoim otoczeniu, chociaż powieki otworzy dopiero po około dwóch kolejnych tygodniach.​

Warto rozwiać mit, jakoby maluch przebywał w zupełnych ciemnościach. Otóż środowisko wewnątrzmaciczne nie jest całkowicie ciemne. W ciągu dnia panuje tam ciemnoczerwony półmrok. Naukowcy sugerują, że to doświadczenie może wyjaśniać, dlaczego niemowlęta po urodzeniu łatwiej się uspokajają w przyciemnionych pomieszczeniach. Podobne zjawisko obserwuje się u dorosłych, dla których ciemność bywa kojąca, co może być echem z okresu płodowego. Po narodzinach wszystkie zmysły kontynuują swój rozwój, doskonaląc się w odpowiedzi na nowe bodźce ze świata zewnętrznego.​

Artykuł powstał we współpracy z programem edukacyjnym dla rodziców Nestlé FamilyNes.

ARTYKUŁ SPONSOROWANY