Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej powiększyło swoje zbiory wydawnicze o wyjątkową pozycję. W sprzedaży dostąpna jest książka „Pedanteria - pralnia pamięci” autorstwa dr. Grzegorza Madeja. Ceniony badacz dziejów i pracownik instytucji opowiada historię zakładu przez pryzmat trzech postaci. Dodatkowym atutem jest bogaty materiał ilustracyjny, obejmujący źródła dotychcza niepublikowane.

Motywem książki są dzieje dawnej „Pedanterii” - pralni funkcjonującej od 1909 roku aż do przełomu XX i XXI w. Autor ukazał historię tego miejsca poprzez losy trzech symbolicznych postaci, dla których Biała stała się życiową przestrzenią. Opowieść osadzona jest na życiorysach Żyda Henocha (późniejszego Henryka) Reicha, Niemca i ewangelika Gustava Schweitzera oraz Polaka i katolika Tadeusza Borkowskiego.

Losy tych trzech bohaterów stają się osą dla przedstawienia kolejnych etapów istnienia zakładu - od jego powstania na przełomie wieków, przez okres prosperity w dwudziestoleciu międzywojennym, tragiczny czas okupacji niemieckiej, aż po powojenne przekształcenia i upadek w dobie transformacji ustrojowej.

Szczególnie poruszający fragment monografii dotyczy okresu II wojny światowej, kiedy to zakład został przejęty przez Gustava Schweitzera. Od 1941 roku firma działająca przy ówczesnej Hermann-Göring-Straße 63 realizowała zlecenia dla obozu KL Auschwitz, co pokazuje mechanizm włączenia zwykłego przedsiębiorstwa w system niemieckiej machiny obozowej. W tym czasie w obiekcie pracę rozpoczął również Tadeusz Borkowski, którego skomplikowane i postawy wojenne oraz powojenne szczegółowo analizuje autor.

Książka odsłania jednak także drugą, podskórną rzeczywistość tego miejsca. Na zapleczu pralni tętniło życie konspiracyjne - organizowano przerzuty grypsów oraz ułatwiano kontakty więźniów z rodzinami. W działania te zaangażowani byli cywile, w tym Szpyra z rodziną, a także sami więźniowie i osoby niosące im pomoc.

- To publikacja, po którą zdecydowanie warto sięgnąć. Zainteresuje nie tylko badaczy i miłośników historii, lecz także wszystkich, którym bliska jest historia regionalna, dzieje Bielska-Białej i losy jej mieszkańców - tak o książce dr. Madeja pisze Mirosław Frączek - ceniony społecznik i miłośnik lokalnej historii.

Jego zdaniem ksiązka została napisana klarownym, przystępnym językiem, dzięki czemu - mimo naukowego charakteru – pozostaje interesująca i łatwa w odbiorze. Jej dodatkowym atutem jest bogaty materiał ilustracyjny, obejmujący fotografie, dokumenty i inne źródła, w tym materiały dotychczas niepublikowane.

Publikacja dostępna jest do kupienia w Muzeum Historycznym w Bielsku-Białej w kwocie 60 zł.

bak