Istnieją w Europie miejsca, gdzie rzeka nie dzieli, lecz staje się lustrem, w którym przeglądają się dwie różne, a jednak bliźniacze kultury. Raz w roku to pograniczne uniesienie przybiera na sile, zamieniając codzienne ulice w polsko-czeską scenę.

Nadchodzi czas, w którym teatr ignoruje szlabany i paszporty, udowadniając, że najtrudniejsze do pokonania bariery nosimy wewnątrz własnych głów. Czy w świecie pełnym nowych niepokojów sztuka potrafi jeszcze budować mosty z czystych emocji? Gdy jesienne wieczory zaczynają chłodzić brzegi Olzy, w Cieszynie i  Czeskim Cieszynie zacznie tętnić festiwalowe życie.

Nadchodząca, jubileuszowa 35. edycja Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Bez Granic to nie tylko kolejne święto w kulturalnym kalendarzu, ale przede wszystkim głęboka, artystyczna manifestacja.

Przez dziewięć dni – od 3 do 11 października – polsko-czeskie pogranicze stanie się przestrzenią intensywnego dialogu o sprawach fundamentalnych. Twórcy zaproszeni na tegoroczną edycję będą pytać o ludzką wolność, granice sprawiedliwości i odwieczne poszukiwanie prawdy w świecie, który coraz częściej karmi nas iluzją. Tegoroczne święto Melpomeny zyskuje wyjątkowy, symboliczny wymiar.

Zrodzony w przełomowych miesiącach 1989 roku pomysł aktywistów opozycji demokratycznej, członków i sympatyków Solidarności Polsko-Czechosłowackiej oraz czeskiego Forum Obywatelskiego (m.in. polskiego poety Jerzego Kronholda i czeskiego filozofa Jakuba Mátla), aby poprzez powołanie cieszyńskiego festiwalu uczynić teatr narzędziem budowania porozumienia, dobrego sąsiedztwa i przełamywania stereotypów – zachowuje do dziś wyjątkowy walor. Tę misję impreza realizuje nieprzerwanie od 1990 roku (początkowo pod nazwą Na Granicy), propagując najważniejsze dokonania artystyczne z trzech krajów (poszerzając niekiedy programowe spektrum o całą Grupę Wyszehradzką i inne kraje Europy Środkowo-Wschodniej), inspirując artystyczną wymianę i współpracę oraz pogłębiając wiedzę o kulturze sąsiadów.

W lokalnym kontekście warto pamiętać, że festiwal teatralny był nie tylko pierwszą z transgranicznych inicjatyw kulturalnych w Cieszynie po odzyskaniu wolności, ale zainspirował powstawanie kolejnych, tworzonych często przez osoby, które doświadczenie i kontakty zdobyły przy okazji dorocznego święta

Festiwal od lat ucieka od łatwych szufladek, a tegoroczny repertuar jest tego najlepszym dowodem. Organizatorzy postawili na różnorodność form i estetyk, łącząc tradycję z bezkompromisowym eksperymentem. Obok klasycznych, głębokich dramatów psychologicznych pojawi się nowoczesny teatr lalkowy, propozycje familijne oraz widowiska z pogranicza sztuk wizualnych i performance’u.

W tym bogatym wielogłosie, przygotowanym przez znakomite zespoły z Polski, Czech, a nawet zza oceanu, każdy widz odnajdzie własną ścieżkę. Na festiwalowych scenach, w tym we wnętrzach zabytkowego Teatru im. Adama Mickiewicza w Cieszynie, zobaczymy chociażby mistrzowską „Sztukę wywiadu” warszawskiego Teatru Polonia w wykonaniu Jana Peszka czy „Baśń o trzech konikach” Teatru Animacji z Poznania (na zdjęciu). Z kolei praski zespół Laterna magika (Teatr Narodowy) zaprezentuje w Teatrze Cieszyńskim w Czeskim Cieszynie hipnotyzujące widowisko ruchowe „Perpetuum Havel” w reżyserii Petra Boháča.

Festiwal nie boi się również dialogu z popkulturą i historią buntu. Wśród wielu propozycji widzowie natrafią na poruszające opowieści o ikonach rocka, które zmieniały bieg muzycznej historii, takich jak Kurt Cobain czy Sid Vicious. Miłośnicy rodzimej sceny muzycznej będą mogli zanurzyć się w unikalnych interpretacjach ponadczasowej twórczości Grzegorza Ciechowskiego.

Przedstawione nurty i spektakle to zaledwie skromna zapowiedź tego, czym przez te kilkanaście dni żyć będą oba miasta. Pełny, niezwykle gęsty harmonogram wydarzeń oraz szczegóły dotyczące biletów są już dostępne w oficjalnych materiałach organizatorów.

Organizatorami festiwalu są: Solidarność Polsko-Czesko-Słowacka (Oddział Regionalny w Cieszynie), stowarzyszenie Člověk na hranici (Czeski Cieszyn) oraz – od bieżącej edycji – teatr Těšínské divadlo (Czeski Cieszyn), zaś współorganizatorem jest Teatr im. Adama Mickiewicza w Cieszynie.

Portal bielsko.biala.pl jest patronem medialnym tego wydarzenia.

mic