Historia bywa przewrotna i często zatacza szerokie kręgi, czego najlepszym dowodem jest niedawna wiadomość, która trafiła na naszą redakcyjną skrzynkę z Knurowa. Pan Zbigniew, mieszkaniec śląskiej miejscowości, wszedł w posiadanie niewielkiego zbioru archiwalnych fotografii. Choć zdjęcia odnaleziono kilkadziesiąt kilometrów stąd, przynajmniej dwa z nich dokumentują powojenne kadry bez wątpienia wykonane w Bielsku. Nowy właściciel kolekcji prosi teraz o pomoc w precyzyjnym ustaleniu daty oraz miejsc uwiecznionych na pozostałych czarno-białych odbitkach.

Pan Zbigniew, który jest wielkim miłośnikiem lokalnej historii i na co dzień zajmuje się tworzeniem zestawień porównawczych dawnych i współczesnych widoków, przypadkowo stał się dysponentem zdjęć przedstawiających dawne ulice Bielska-Białej oraz – jak sam ocenia – prawdopodobnie Ustronia. 

Plac i rejon, gdzie stała synagoga

Materiały te przesłał do naszej redakcji z nadzieją, że wspólnymi siłami wraz z mieszkańcami uda się je precyzyjnie zidentyfikować i ocalić od zapomnienia. Autorem fotografii jest nieżyjący już Józef Wilk, który uwiecznił na kliszach miejsca będące dla starszych mieszkańców Bielska-Białej i Beskidów wciąż żywym wspomnieniem, mimo że ich dzisiejszy wygląd znacząco odbiega od tego, co widzimy na dawnych kopiach.

Analizy nadesłanych materiałów podjął się znany bielski miłośnik historii Wiesław Dziubek. Jego spostrzeżenia pozwalają na postawienie konkretnych tez dotyczących datowania i lokalizacji uwiecznionych zdjęć. Dwa bez wątpienia przedstawiają Bielsko z przełomu lat 40. i 50. ubiegłego wieku. To obecny Plac Bolesława Chrobrego (zdjęcie główne) oraz rejon skrzyżowania ulicy 3 Maja z Sienkiewicza (poniżej).

By ustalić orientacyjny zakres dat kluczowymi poszlakami okazały się detale architektoniczne oraz techniczne, takie jak sylwetka charakterystycznej powojennej ciężarówki czy wymowna pustka w miejscu, gdzie przed wojną stała żydowska synagoga, a dziś znajduje się budynek w którym obecnie działa Galeria Bielska BWA. Te dwa kadry stanowią cenne świadectwo Bielska podnoszącego się z wojennej pożogi, dokumentując moment, w którym tkanka miejska zaczęła nabierać nowego, socjalistycznego kształtu. 

Charakterystyczna wieża kościoła

O ile dwie powyższe fotografie nie budzą wątpliwości, o tyle pozostała część kolekcji stanowi obecnie twardy orzech do zgryzienia. Pozostałe zdjęcia (na dole strony) zostały wykonane w innej miejscowości, a wstępne hipotezy kierują wzrok ku beskidzkim kurortom, takim jak Ustroń czy Wisła. Najważniejszym punktem odniesienia na tych ujęciach jest wieża kościelna, która wyraźnie góruje nad okoliczną zabudową.

To właśnie ten detal architektoniczny może stać się kluczem do rozwikłania zagadki i przypisania zdjęć do konkretnej ulicy czy placu w jednej z sąsiednich gmin oraz określenia szacunkowej daty wykonania fotografii. W tym miejscu pojawia się pole do popisu dla mieszkańców regionu i pasjonatów lokalnej architektury. Często to prywatne wspomnienia pozwalają dopisać brakujący rozdział do archiwów.

Jeśli rozpoznają Państwo budynki, ukształtowanie terenu lub wspomnianą wieżę kościoła widoczną na nieopisanych fotografiach, prosimy o kontakt z redakcją. Każda wskazówka może przybliżyć nas do poznania pełnej historii kolekcji Józefa Wilka i pozwoli godnie upamiętnić te ulotne chwile z życia Beskidów.

xxx

Dzięki kolejnym informacjom udało się ustalić, że widoczna na fotografiach wieża to parafia ewangelicka w Wiśle. Pozostałe czarno-białe zdjęcia najprawdopodobniej także pochodzą z tej miejscowości.

Bartłomiej Kawalec
[email protected]