Wielu bielszczan ma w pamięci obraz tego, jak nasze miasto wyglądało jeszcze kilka dekad temu. Żyjąc w Bielsku-Białej na co dzień przyzwyczajeni jesteśmy, że miasto się zmienia i zbytnio nie zwraca to naszej uwagi. Tymczasem wystarczy spojrzeć na fotografie wykonane nie tak dawno, bo pod koniec lat 90., aby zobaczyć, jak wiele się zmieniło. Fotografie wykonane pierwszym aparatem cyfrowym udostępnił nam jeden z czytelników. Zestawiliśmy je z tym, jak miejsca wyglądają obecnie.

Zdjęcia zamieszczono w grupie zrzeszającej miłośników historii Bielska-Białej i okolic, którą prowadzi Kronika Beskidzka. To dobrze znane w mieście obiekty, ale zupełnie inne niż widzimy obecnie. Zdjęcia wykonane zostały w 1999 roku przez pana Wiesława jego pierwszym cyfrowym aparatem. Pan Wiesław od 20 lat nie mieszka w naszym mieście, ale jak mówi, jest z nim ciągle związany emocjonalnie. Postanowiliśmy zrekonstruować jego wspomnienia. Zobaczcie, jak znane zabytki wyglądały ćwierć wieku temu!

Zamek książąt Sułkowskich

Wznoszący się w centrum Bielska-Białej zamek jest najstarszą i największą zabytkową budowlą na terenie historycznego miasta Bielska. Budowla, od początku włączona w system fortyfikacji Bielska, będąca najsilniejszym elementem jego obwarowań, reprezentowała typ tzw. zamku miejskiego. Bielski zamek, z biegiem czasu stopniowo rozbudowywany i przekształcany. Zniszczony podczas wielkich pożarów miasta w 1753, 1808 i 1836 roku, przebudowany do dzisiejszej postaci w latach 50. i 60. XIX wieku

W latach 2006-08 elewacje poddano renowacji, w latach 2012-14 wyremontowano i nakryto przeszklonym dachem dziedziniec wewnętrzny. Ostatnim etapem prac było odnowienie kaplicy św. Anny, miejsca spoczynku książęcego rodu Sułkowskich w latach 2019-21. Zamek, któremu po wielu latach przywrócono dawną świetność, należy dzisiaj do najlepiej rozpoznawalnych obiektów miasta, będąc jego wizytówką.

 

Katedra świętego Mikołaja

Tej charakterystycznej wieży górującej nad miastem nie trzeba nikomu przedstawiać. Świątynia należy do najstarszych zabytków Bielska-Białej. Najpierw, w 1443 roku rozpoczęto w tym miejscu budowę gotyckiego kościoła. Był budowany z kamienia i cegły, a konsekrowany został w 1447 roku. Prawdopodobnie zastąpił stojącą w tym miejscu wcześniej drewnianą świątynię. W swojej historii katedra doświadczyła kilka pożarów. Swoją obecną formę uzyskała po kolejnym z nich w 1836 roku. Wtedy dobudowano wieżę.

W ostatnich dwudziestu latach katedra otrzymała cztery miejskie dotacje - w 2007 i 2008 roku na remont konserwatorski secesyjnych witraży Rudolfa Harlfingera, następnie w 2018 roku na remont konserwatorski fragmentu elewacji frontowej wraz z kamiennym cokołem oraz portalem głównym. Ostatnia udzielona dotacja była w 2020 roku i dotyczyła remontu elementów kamiennych strefy cokołowej.

 

Kościół pw. Przenajświętszej Trójcy

Został zbudowany w latach 1604-08 w stylu późnogotyckim przez mistrza murarskiego Szymona Georga jako pierwsza zupełnie nowa świątynia protestancka w mieście. Powstał dla upamiętnienia ofiar epidemii dżumy, która w 1599 roku zdziesiątkowała miasto. Stanął na założonym w 1550 cmentarzu protestanckim. Przez katolików został przejęty w 1654 roku. Pięć lat później kościół spłonął, odbudowano go dopiero w roku 1775.

W latach 1826-31 dodano nawę boczną i wieżę. W okresie międzywojennym zabytek sakralny został kolejny raz przebudowany. Zmieniono wówczas usytuowanie wieży. Z powodu licznych przebudów kościół posiada zniekształcone cechy stylowe. Wnętrze utrzymane jest w duchu posoborowym. Jednym z niewielu elementów starszego wyposażenia jest XIX-wieczny ołtarz główny, w którym w formie płaskorzeźby przedstawiono Trójcę Świętą. W 2010 roku miasto przyznało parafii dotację na remont konserwatorski wnętrza kościoła.

 

Kamienica, lub dom, Kałuży - ulica Orkana 2

Późnobarokowy dom usytuowany szczytowo w pierzei placu Chrobrego zbudowano ok. 1780 roku. Bogaty wystrój architektoniczno-sztukatorski z okresu budowy to cechy charakterystyczne dla tego budynku. W latach 1879-1917 kamieniczka należała do introligatora i wydawcy - Karola Kałuży i stąd jej zwyczajowa nazwa „dom Kałuży”. W latach trzydziestych XX wieku na parterze budynku znajdował się sklep nabiałowy Małopolskiego Związku Mleczarskiego. W 1936 roku obok kamieniczki rozpoczęto prace związane z budową nowego gmachu Komunalnej Kasy Oszczędności w Bielsku. Pierwotnie plan budowy przewidywały wyburzenie kamieniczki, jednak wywołało to wiele kontrowersji. Budynek został ocalony.

Zabytek ma dekoracyjną elewację z detalami rokokowymi, posiada arkady, pilastry, a także bogate obramowanie okien oraz szczyt zwieńczony pofalowanym gzymsem. Ostatni raz budynek wyremontowano w 2013 roku, ale okazuje się, że obecnie jest potrzeba kolejnego remontu. Obecnie jest to jedyny zachowany budynek w Bielsku-Białej, który obrazuje wygląd XVIII-wiecznych bielskich kamieniczek.

 

Kamienica przy placu Rynek 11 i część dawnego ZWM

Secesyjna kamienica jest chyba najokazalszym budynkiem dawnego rynku w Bielsku. Powstała w 1912 roku według projektu nieznanego architekta dla Ryszarda Bichterlego, który prowadził tu restaurację Pilsner-Hof (Zajazd Pilzneński). Od niej wzięła się potoczna nazwa przedwojenna całej kamienicy.

W 2010 roku okazały budynek doczekał się remontu. Obecnie znów działa tam restauracja. Zielone otoczenie zniknęło wcześniej. Jak większość z nas pamięta, w 2006 roku zakończyła się bowiem wielka modernizacja rynku. Zgodnie z opracowanym projektem, jego wystrój zaczął nawiązywać do historycznego wyglądu. Stąd wszechobecna kostka brukowa, a mieszkańcy z nostalgią powracają do dawnej zieleni.

 

Budynek przy ulicy Cieszyńskiej 8

Jest to dom o skromnych cechach barokowo-klasycystycznych. Piętrowy z sutereną i wysokim dachem. Zbudowany pod koniec XVIII wieku, a później częściowo przebudowany. W ostatnich kilkunastu latach budynek przeszedł gruntowny remont konserwatorski. Odnowiono elewację, wyeksponowano witrynę sklepową. Całości częściowo przywrócono pierwotne cechy stylowe. Dach pokryto dachówką ceramiczną.


Adam Kanik
[email protected]

Zdjęcia archiwalne: Wiesław Niebudek