Mało która branża była tak ściśle związana z dawną Austrią jak produkcja mebli z giętego drewna, które na świecie powszechnie nazywano „meblami wiedeńskimi”. Dzięki wielkim kompleksom leśnym Beskidów obfitującym w niezbędną do produkcji buczynę, ważną rolę w tej dziedzinie wytwórczości odegrał Śląsk Cieszyński i sąsiadujące z nim tereny zachodniej Galicji, do końca I wojny światowej pozostające w granicach monarchii habsburskiej. Na tych terenach, m.in. w Bielsku i Jasienicy, działała fabryka mebli giętych założona przez żydowskiego kupca Josefa Hofmanna.

„Kształty użyteczne. O meblach giętych z Podbeskidziem w tle. Fabrykanci, ludzie i projekty” to książka wydana nakładem pracy znakomitych bielskich historyków - dr Ewy Janoszek, Piotra Keniga oraz Jacka Kachla. Każde z nich od innej strony opisuje meblarskie tradycje regionu, które dotychczas nie zostały przedstawione w ten sposób. Publikacja liczy 167 stron i została uzupełniona bogatą ikonografią.

Książka dostępna jest w sprzedaży w Księgarni Klimczok, a w planach są spotkania autorskie w Książnicy Beskidzkiej i Gminnej Bibliotece Publicznej w Buczkowicach. Dzięki uprzejmości wydawcy - firmy Prosperplast - publikujemy fragment książki poświęcony m.in. firmie meblarskiej Josefa Hofmanna, którego zakład w latach 80. XIX wieku działał przy dzisiejszej ulicy Michałowicza w Bielsku-Białej.

Fabryki mebli giętych w Bielsku i Jasienicy

W 1849 oku Michael Thonet, stolarz z Nadrenii, założył w naddunajskiej stolicy firmę meblarską. Cztery lata później przekazał ją synom, a ci prowadzili ją dotąd pod nazwą Gebruder Thonet (Bracia Thonet). Wkrótce produkcję przeniesiono na Morawy. Kolejne fabryki powstały też poza granicami Austrii: w pozostającym pod zaborem rosyjskim Radomsku (1881), a także we Frankenbergu w Hesji (1889). Firma stała się największym producentem mebli giętych w Europie. Wkrótce pojawiła się konkurencja. Działająca od 1849 roku firma Jacob & Josef Kohn uruchomiła produkcję mebli giętych w morawskim Vestinie, kolejne zakłady ruszyły w Cieszynie (1871), Radomsku (1884) i morawskim Holesovie (1890). W 1901 roku firmę przekształcono w spółkę akcyjną, która zatrudniała 6300 pracowników i produkowała 5500 sztuk mebli dziennie.

Historyk Piotr Kenig do innych czołowych przedsiębiorców branży drzewnej galicyjsko-śląskiego pogranicza zalicza m.in. żydowskiego kupca Josefa Hofmanna (1814-1884) z żywieckiego Zabłocia. Przedstawicielstwa jego firmy handlowej założonej na początku lat 50. XIX wieku, cztery dekady później działały w Wiedniu, Bielsku, Szczawnicy Wyżnej i Tylawie. W 1872 roku Hofmann nabył tartak parowy Emanuela Siegheima w Jasienicy, a w grudniu 1880 roku wytwórnię zapałek Karla Zenkera w Bielsku na Żywieckim Przedmieściu (przy obecnej ulicy Michałowicza 12). W obu zakładach początkowo kontynuowano dotychczasową produkcję.

W 1884 roku, po śmierci Hofmanna, firmę przejęli jego spadkobiercy. Obiekty fabryczne w Jasienicy i Bielsku zapisano początkowo na własność wdowy Babette z domu Munk (1828-1908), a w 1891 roku spółki handlowej Josef Hofmann. W międzyczasie, w 1890 roku, wyburzono w Bielsku dotychczasowe obiekty, a w ich miejsc wystawiono nowe. Dopiero sześć lat później w księdze wieczystej odnotowano, że stoi tam fabryka mebli, której nadano numer konskrypcyjny - Żywieckie Przedmieście 226. Tego samego dnia zgłoszono, że na fabrykę mebli przebudowano także tartak parowy wraz z budynkiem kotłowni i maszynowni w Jasienicy.

Zakład na Żywieckim Przedmieściu

W tymże 1896 roku - pisze historyk Piotr Kenig - firma oficjalnie zmienił nazwę na Josef Hofmann Nachfolger (J. Hofmanna Następcy) z siedzibą główną w Jasienicy oraz filiami w Bielsku i Wiedniu. Odpowiadali za nią wspólnicy: Josef Mauksch (1858-1938), prokurent w Bielsku, zięć Hofmanna, oraz Max Lowenthal (ok. 1858-1929), amerykański wicekonsul i kupiec w Wiedniu. Ten drugi wszedł w do przedsiębiorstwa w miejsce zmarłego Severina Schaffera (1853-1895), kolejnego zięcia Hofmanna. Celem spółki była produkcja mebli giętych i artykułów przemysłu drzewnego. W lutym 1898 roku zasłużona dla eksportu austriackiego firma uzyskała od śląskiego rządu krajowego prawo do używania orła cesarskiego w godle i pieczęci.

W grudniu 1898 roku zakład w Bielsku sprzedano firmie Fuchs & Freund prowadzącej tartak parowy i fabrykę mebli giętych w Nowosielicy - w powiacie dolińskim w Galicji Wschodniej, dziś to zachodnia Ukraina, a w 1904 roku Bielsko stało się główną siedzibą przedsiębiorstwa. Spadkobiercy Hofmanna pozyskane fundusze zainwestowano w rozbudowę zakładu w Jasienicy. Dekadę później zatrudniano w nim już około 700 pracowników, a znaczną część wyrobów eksportowano m.in. do Argentyny, Brazylii i USA.

Po bankructwie firmy Fuchs & Freund w 1905 roku obiekty fabryczne w Bielsku na krótko powróciły do wspomnianych wcześniej następców Hofmanna, a ci wydzierżawili je wytwórni mebli giętych Adolfa Traubnera. Ostatecznie w 1909 roku zabudowania sprzedano firmie G. Lengsfelder & Sohn z Wiednia, która uruchomiła w nich fabrykę sukna. Działa tylko trzy lata, później rozpoczęto w niej produkcję sprzętu gimnastycznego w zakładzie Augusta Kellera, a następnie była tu fabryka konfekcji Josefa Langfeldera.

Mamy kilka książek dla naszych Czytelników 

Fragment pochodzi z książki „Kształty użyteczne. O meblach giętych z Podbeskidziem w tle. Fabrykanci, ludzie i projekty”. Nietuzinkową publikację wydał Prosperplast - lokalna firma o międzynarodowym zasięgu, która w ten sposób pragnie pielęgnować i jednocześnie promować tradycje meblarskie regionu. Wydanie książki zbiegło się w czasie z pojawieniem się na rynku nowoczesnych mebli spod szyldu FERNE.

Wspólnie z firmą Prosperplast rozstrzygnęliśmy konkurs, w ramach którego dziesięć egzemplarzy książki „Kształty użyteczne. O meblach giętych z Podbeskidziem w tle. Fabrykanci, ludzie i projekty” trafiły do naszych Czytelników. Osoby te poprawnie udzieliły odpowiedzi na pytanie konkursowe.

bak