Wczoraj miała miejsce 95. rocznica odsłonięcia pomnika Gabriela Narutowicza na dawnym placu Blichowym w Bielsku - był to jedyny w II RP pomnik zamordowanego prezydenta. Został zniszczony w czasie okupacji niemieckiej. Dziś upamiętnia to tablica umieszczona kilka lat temu na cokole pomnika Adama Mickiewicza.

Bielski Komitet Uczczenia Pamięci Gabiela Narutowicza powstał w 1923 roku, rok po zamordowaniu prezydenta RP. Inicjatywę wspierał m.in. niemiecki burmistrz miasta Kuno de Pongratz. Cztery lata później utworzono komitet budowy pomnika na którego czele stanął komendant miejski policji Jan Podgórski, orędownikiem jego budowy był także wojewoda śląski Michał Grażyński. Rada Miejska w Bielsku mimo braku entuzjazmu tym pomysłem, postanowiła nie otwierać kolejnego frontu walki z Grażyńskim.

Zaproponowano trzy lokalizacje na jego postawienie. Dwie w centrum - obok hotelu Prezydent lub przed Teatrem Miejskim oraz trzecią na placu Blichowym. Rada Miejska zdominowana przez Niemców postanowiła ustawić go - oficjalnie ze względów technicznych - na placu poza ścisłym centrum. Jak wyjaśnia bielski historyk Jacek Kachel, w rzeczywistości chodziło o to, by postać Narutowicza kłuła w oczy narodowców z Domu Polskiego, dla których zamordowany prezydent był przyjacielem Niemców i Żydów.

Wykonania popiersia podjął się Jan Raszka, rzeźbiarz ze Śląska Cieszyńskiego. Na uroczystość odsłonięcia pomnika 28 października 1928 roku przybyło ok. 3 tys. osób, w tym wojewoda Grażyński, wojsko i organizacje społeczne. Ze względów ekonomicznych na cokole umieszczono jedynie gipsowy odlew. Docelowe popiersie z brązu umieszczono dopiero w 1930 roku. Pomnik przetrwał do września 1939 roku, niemieckie władze zabrały popiersie, pozostawiając cokół. W 1961 roku ustawiono na nim rzeźbę Adama Mickiewicza.

Sześć lat temu na cokole pomnika Mickiewicza umieszczono tablicę pamiątkową, zaprojektowaną i wykonaną przez Jacka Grabowskiego. Znajduje się na niej wizerunek przedwojennego bielskiego pomnika Narutowicza oraz tekst: W tym miejscu w 1928 roku stanął pomnik pierwszego Prezydenta RP Gabriela Narutowicza zbudowany ze składek społecznych, zaprojektowany przez Jana Raszkę. Jego odsłonięcie było wielką patriotyczna demonstracją. W 1939 roku zburzyli go Niemcy. Pamięć o nim pozostała.

bb

Zdjęcia: zbiory Jacka Kachela