Fundamenty odkryte w północno-wschodniej części placu Wojska Polskiego to pozostałości pierwszego ratusza w Białej, ale obiekt ten był siedzibą władz miejskich krótko, bo do lat 40. XVIII wieku, a nie do 1827 roku. Przełomowe wnioski przedstawia trzech badaczy dziejów naszego miasta - Piotr Kenig, dr Grzegorz Madej i dr Bogusław Chorąży z Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej, którzy ponownie przeanalizowali dostępną dokumentację archiwalną.

Badania archeologiczne na placu budowy prowadzone są w trakcie prac inwestycyjnych na placu Wojska Polskiego. Kieruje nimi archeolog Tomasz Wąsowski. W ostatnich dniach doszło do dwóch spotkań w siedzibie Miejskiego Zarządu Dróg w Bielsku-Białej, który jest inwestorem przebudowy placu. W czwartek nowe fakty przedstawili trzej historycy z bielskiego muzeum.

Nowe okoliczności w tej sprawie

Jak poinformował w rozmowie z naszym portalem historyk Piotr Kenig, fundamenty odkryte przez archeologów w północno-wschodniej części placu są z pewnością pozostałościami XVIII-wiecznego ratusza w Białej. Po przeprowadzeniu ponownej analizy dokumentacji historycznej terenu pojawiły się jednak zupełnie nowe okoliczności w tej sprawie. - Najprawdopodobniej obiekt pełnił funkcję siedziby władz miejskich tylko do lat 40. XVIII wieku, a nie jak dotychczas uważano, od 1750 roku - mówi.

Ważne odkrycie archeologiczne na placu Wojska Polskiego. To pierwszy ratusz?

Bez odpowiedzi pozostaje pytanie, kiedy został wzniesiony budynek pierwszego bialskiego ratusza. Stało się to z pewnością po 1723 roku, gdy Biała uzyskała prawa miejskie, ale trudno określić dokładny czas budowy. Bez wątpienia od 1750 roku siedziba władz miejskich mieściła się już w południowej pierzei starego rynku - dziś to budynek na rogu ul. 11 Listopada 38 i Ratuszowej 2. Dotychczas uważano, że przeniesienie ratusza z części śródrynkowej do obiektu w południowej pierzei nastąpiło ok. 1780 roku lub w 1827 roku.

Skąd nowa interpretacja faktów? - Świadczą o tym dostępne zapisy historyczne, które zostały ponownie zbadane: tzw. kronika miasta Wacława Chamrata z początku XIX wieku, a także wydany w 1909 roku zarys historii Białej pióra dr. Erwina Hanslika. W 1778 roku w Białej wprowadzono pierwszą stałą numerację domów. Jej odtworzenie, a także analiza kilku kolejnych spisów mieszkańców pozwoliły zlokalizować poszczególne budynki. Potwierdziliśmy, że zarówno w 1754 roku, jaki i w 1778 roku budynek znajdujący się w części śródrynkowej funkcjonował jako stary ratusz zwany austerią, czyli gospodą, a ratusz miejski zlokalizowany był w pierzei południowej - tłumaczy historyk Piotr Kenig.

Gospoda dworska starostów lipnickich

To przełomowe odkrycie z punktu widzenia historyków badających dzieje konfederatów barskich. 31 października 1769 roku w siedzibie władz miejskich w Białej podpisany został akt utworzenia Generalnej Rady Stanów Skonfederowanych, tzw. Generalności. Dotychczas uważano, że do historycznego wydarzenia doszło w ratuszu znajdującym się na dawnym rynku. Ponowna analiza dokonana przez historyków wskazuje, że akt podpisano już w nowym ratuszu w południowej pierzei rynku.

Co po 1750 roku działo się z budynkiem starego ratusza w części śródrynkowej? Wszystkie dokumenty historyczne zgodnie wskazują, że pełnił funkcję gospody dworskiej starostów lipnickich, a w 1799 roku został przekazany miastu. Użytkowano go w dotychczasowym charakterze do 1827 roku, po czym wyburzono. W tym samym roku zburzono też drewniany ratusz w pierzei południowej, zastępując go budynkiem murowanym, przebudowanym do obecnej postaci ok. 1870 roku. W 1897 roku włodarze miasta przenieśli się do dzisiejszej siedziby.

Bartłomiej Kawalec

Na zdjęciu: Piotr Kenig przedstawia wyniki badań historyków, fot. MZD