Dziś w południe na placu Chrobrego w Bielsku-Białej odbędzie się otwarcie wystawy „TU rodziła się Solidarność”. Ekspozycja przedstawia akcję strajkową w b. województwie bielskim w 1980 roku, która zaowocowała powstaniem niezależnych związków zawodowych.

Na początku lipca Instytut Pamięci Narodowej zainaugurował obchody 40. rocznicy powstania „Solidarności”. Z tej okazji przygotował wystawę „TU rodziła się Solidarność”, która była pokazana równocześnie w siedemnastu miejscowościach w całym kraju. Oddział IPN w Katowicach opracował regionalną cześć wystawy przedstawiającą tworzenie się nowych niezależnych związków zawodowych na terenach w dzisiejszych granicach administracyjnych województwa śląskiego oraz cztery wystawy lokalne poświęcone Tarnowskim Górom, Bielsku-Białej, Dąbrowie Górniczej i Jastrzębiu-Zdroju.

W utworzonym w 1975 województwie bielskim nie było zorganizowanej opozycji lub tradycji strajkowych, jednak informacje o strajkach na Wybrzeżu w 1980 roku docierały do miejscowych robotników i padały na podatny grunt. 8 sierpnia w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacji w Bielsku-Białej pracownicy zaczęli zbierać podpisy pod listą postulatów do dyrekcji zakładu. Tego samego dnia strajk rozpoczął się w Bielskich Zakładach Przemysłu Lniarskiego „Lenko”. Trzy dni później wybuchł strajk w Bielskiej Fabryce Maszyn „Befama” - jednym z największych zakładów w mieście.

Po ogłoszeniu postulatów gdańskich pracownicy bielskich zakładów zaczęli je popierać na masówkach, dokładając do nich swoje żądania. Tak rozwijały się protesty m.in. w Fabryce Aparatów Elektrycznych „Apena”, Bielskiej Fabryce Armatury „Befa” i Fabryce Samochodów Małolitrażowych. Protesty w zakładach odbywały się oddzielnie w sposób nieskoordynowany. 27 sierpnia powołano komitet strajkowy w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacji, którego śladem poszli pracownicy Befamy i FSM. Strajki objęły także zakłady z Oświęcimia, Andrychowa, Kęt i Żywca.

Strajki na Podbeskidziu trwały jeszcze w pierwszych dniach września 1980. 11 września w siedzibie bielskiego oddziału Stowarzyszenia PAX odbyło się pierwsze spotkanie organizacyjne Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego samorządnych, niezależnych związków zawodowych w województwie bielskim. W zebraniu wzięli udział przedstawiciele trzydziestu zakładów pracy, co było początkiem podbeskidzkiej „Solidarności”.

Ekspozycja będzie dostępna dla zwiedzających w Bielsku-Białej do 28 lipca 2020.

bb

Na zdjęciu tytułowym: działacze opozycji demokratycznej w b. województwie bielskim, którzy zebrali się w czerwcu 2014, aby posadzić Dąb Wolności w parku Mickiewicza. Foto: archiwum/Piotr Bieniecki. Foto poniżej: Paweł Sowa/UM Bielsko-Biała.