Oddając się zimowym górskim wędrówkom lub zbaczając z narciarskich tras, możemy w Beskidach odnaleźć nietypowe zabytki archeologiczne. Niektóre szczyty górujące nad Bielskiem-Białą kryją w sobie prawdziwe archeologiczne zagadki. Jednym z najbardziej tajemniczych obiektów jest krąg kamienny na Palenicy (688 m n.p.m.), górze, która znajduje się w północnej partii Beskidu Śląskiego.

- Charakter tego kręgu kamiennego zbliżony jest do założenia grodowego. Składa się z owalnej partii centralnej, obejmującej kulminację wierzchołka, oraz trzech schodkowo rozmieszczonych na zboczu tarasów. Walor obronny założenia podkreśla fosa - tłumaczy archeolog Bogusław Chorąży, badacz tego miejsca.

Zagadkowy kompleks kopców

Liczne, prowadzone od lat 60. ub. wieku badania tego miejsca nie wyjaśniły jego funkcji i chronologii. Jedni archeolodzy uważają, że jest to strażnica z czasów średniowiecznego grodziska w Starym Bielsku, podczas gdy inni są zdania, że to obiekt prehistorycznego osadnictwa z epoki żelaza, której ślady odkryto w okolicach Jaworza.

- Niewykluczone, że z kręgiem na Palenicy związany jest zagadkowy kompleks kopców kamiennych odkrytych w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Składa się on z ok. 100 kopców zlokalizowanych na grzbiecie łączącym szczyt Palenicy z górą Kopany. Obszar objęty ich zasięgiem szacuje się na ok. 1 ha. Podczas badań przeprowadzonych w latach 90. znaleźliśmy na tym obszarze jamę wypełnioną drobnymi kamieniami, co może sugerować funkcje kultowe obiektu - dodaje archeolog.

Rzadkie ślady człowieka

Kolejnym niezwykle interesującym znakiem najdawniejszych śladów człowieka na terenach Podbeskidzia jest odkryty w latach 70. żelazny grot włóczni znaleziony w jaskini, która znajduje się ok. 100 metrów od wspomnianego kompleksu kamiennych kopców, gdzieś pomiędzy Trzema Kopcami a Stołowem. Grot można oglądać w Muzeum Historycznym w Bielsku-Białej.

- Grot ten stanowi niezwykle rzadkie na tym terenie znalezisko z okresu wpływów rzymskich, datowane na II wiek naszej ery, co świadczy o aktywności człowieka na naszym terenie już od czasów prehistorycznych. Znalezisko jest tym bardziej wyjątkowe, że w tym okresie notujemy niezwykle rzadkie ślady pobytu człowieka na Podbeskidziu - dodaje Bogusław Chorąży.

Innym śladem najdawniejszego pobytu człowieka na naszych terenach jest blok kamienny z rytem naskalnym wskazującym strony świata w okolicach góry Trzy Kopce. Tego typu znaki występują na różnych obszarach i w różnych okresach chronologicznych. Warto jednak zwrócić uwagę, że przypominają one znaki spotykane w obrębie góry Ślęży na Dolnym Śląsku.

Agnieszka Pollak-Olszowska

Na zdjęciu tytułowym: Palenica (Beskid Śląski) - kamienny kopiec, fot. A. Kapturewicz, Cz.Białczyński