W systemie tzw. demokracji ludowej 1 Maja był jednym z najważniejszych świąt państwowych w roku. Następnego dnia rano ściągano biało-czerwone flagi z ulic i gmachów państwowych, aby zademonstrować, że 3 maja jest zwyczajnym dniem pracy. W PRL pierwsze i jedyne państwowe obchody rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja odbyły się w 1981 roku. W Bielsku-Białej zgromadziły nieprzebrane tłumy.

W maju 1981 roku na okładce „Kroniki Beskidzkiej” (nr 18) ukazał się symboliczny rysunek przedstawiający osoby uczestniczące w pierwszomajowym pochodzie. Tłum maszeruje z dwóch stron: część od strony ul. 3 Maja, a część od 1 Maja (patrz rysunek u dołu strony).

Spotkanie u zbiegu ulic

Na transparentach, które trzymają uczestnicy pochodu na 3 Maja można znaleźć hasła „Aby Polska była Polską”, „Odnowa”, „Solidarność”. Natomiast grupa maszerujących ulicą 1 Maja wyróżnia się transparentem „Proletariusze wszystkich krajów łączcie się” oraz najprawdopodobniej czerwonymi flagami. Obie manifestacje spotykają się u zbiegu ulic, gdzie znajduje się hasło „JEDNOŚĆ - Solidarność - PRACA”.

Rok 1981 był szczególny dla Święta Konstytucji 3 Maja. Po zakończeniu II wojny światowej było ono obchodzone tylko do 1946 roku. Następnie władze zabroniły publicznego świętowania tego dnia, a następnie oficjalnie zniosły święto ustawą z 18 stycznia 1951 o dniach wolnych od pracy. Dopiero 30 lat później, w 1981 roku, na fali odwilży po Sierpniu 1980 władze ponownie zaczęły świętować to historyczne wydarzenie.

W artykule pt. „Sprawa polska i robotnicza” opublikowanym na stronie 8 tego samego numeru „Kroniki Beskidzkiej” Jerzy Kopel pisze o znaczeniu Święta Konstytucji 3 Maja. Jego zdaniem, „nieodzownym warunkiem integracji narodu, wszystkich jego grup społecznych jest kultywowanie występujących w przeszłości wydarzeń, czynów, doświadczeń”. Autor pomija jednak obchody tego dnia w okresie bezpośrednio po zakończeniu II wojny światowej, stawiając tezę, jakoby prawica przywłaszczyła sobie trzeciomajowe święto już w XIX wieku.

W imię socjalizmu i komunizmu

Komunistyczna propaganda usiłowała łączyć rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja z podstawowymi ideami socjalizmu i komunizmu. Powoływano się przy tym na dwóch ideologów - Karla Marksa oraz Friedricha Engelsa, którzy chwalili ustanowienie pierwszej w Europie konstytucji.

- Zmierzajmy zatem ku temu, aby te dwie daty 1 Maja i 3 Maja zespoliły się w jedno święto majowe wszystkich tych Polaków, dla których nadrzędną wartością jest narodowa tradycja i społeczny postęp - podsumował dziennikarz na końcu artykułu.

Obchody Święta 3 Maja w 1981 roku przyciągnęły niezliczone tłumy mieszkańców Bielska-Białej. Uroczystości organizowały NSZZ Solidarność, Stronnictwo Demokratyczne oraz duchowieństwo. Na terenach, gdzie obecnie stoi kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa, niedaleko dworca PKS, poświęcono sztandar „S” Region Podbeskidzie.

Priorytetowe Święto Pracy

Ludzi było tak wielu, że gromadzili się nawet na stosach materiałów budowlanych na budowie miejscowej parafii. Przymówienia wygłosili działacze związkowi, w tym Patrycjusz Kosmowski - inicjator strajku generalnego w Bielsku-Białej pod koniec stycznia 1981 roku. W bibliotece wojewódzkiej odbywały się dyskusje z udziałem mieszkańców miasta.

Ale priorytetowe dla władz PRL były nadal obchody Święta Pracy: uroczysty pochód, poczty sztandarowe, a w końcu akademia w Teatrze Polskim z przemówieniem I sekretarza KW PZPR Andrzeja Gduli. Nie zabrakło imprez sportowych na Błoniach oraz na terenie basenu przy ul. Konopnickiej. Oddzielne uroczystości pierwszomajowe organizowały wtedy także zakłady pracy.

Alan Jakman

Na zdjęciu tytułowym: orkiestra na obchodach Święta 3 Maja, fot. Bogdan Ziarko, Kronika Beskidzka, nr 19, rok 1981.