To była wielka tragedia

W czerwcu 1971 roku wybuchł ogromny pożar w rafinerii w Czechowicach-Dziedzicach. Przez cztery dni z ogniem walczyło kilka tysięcy osób. W rocznicę tej tragedii otwarto okolicznościową wystawę w bielskiej Akademii Techniczno-Humanistycznej.

Na wystawę w 40. rocznicę pożaru Rafinerii Nafty w Czechowicach-Dziedzicach składa się 50 plansz zawierających m.in. skany archiwalnych fotografii pamiątek rodzinnych i wspomnień uczestników akcji gaśniczej, dokumentów dotyczących pożaru, pogrzebów poległych i pomnika ku czci poległych żołnierzy z batalionu piechoty Obrony Terytorialnej Kraju z Bielska-Białej, które są przechowywane w Archiwum ATH.

Fotografie kolorowe pochodzą ze zbiorów uczestnika akcji gaśniczej - płk poż. w st. spocz. Henryka Kalicieckiego. Pozostałe zdjęcia i dokumenty udostępniły osoby prywatne i instytucje, w tym Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach, Książnica Beskidzka w Bielsku-Białej, Grupa Lotos, Archiwum Wojskowe w Oleśnicy, Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu, komendy straży pożarnych w Bielsku-Białej, Zabrzu, Oświęcimiu, Grudziądzu i Bełżycach oraz ochotnicze straże pożarne w Kaniowie, Mazańcowicach i Czechowicach-Dziedzicach.

Pożar Rafinerii Nafty i akcja gaśnicza trwały od 26 do 29 czerwca 1971 r. Było to wielkie wydarzenie na skalę regionu i kraju. Na trwałe wpisały się w pamięć osób zamieszkujących teren w promieniu przynajmniej 40 km. Wielki słup ognia i dymu pamiętają praktycznie wszyscy starsi mieszkańcy nie tylko Czechowic-Dziedzic, miasta, które w sposób bezpośredni było zagrożone pożarem.

W akcji gaśniczej w rafinerii wzięło udział 200 sekcji zawodowych straży pożarnej (1484 strażaków zawodowych), 150 sekcji ochotniczych straży pożarnych (1030 członków Ochotniczej Straży Pożarnej), 13 sekcji straży pożarnych z Czechosłowacji (58 strażaków), a także liczni funkcjonariusze milicji, zakładowa straż pożarna, załoga rafinerii oraz żołnierze z bielskiej jednostki wojskowej. Ostatecznie pożar ugaszono pianą gaśniczą przywiezioną z Czechosłowacji po frontalnym ataku ponad 100 jednostek straży pożarnej. Łącznie podczas akcji zginęły 33 osoby, a cztery zmarły na skutek oparzeń.

W 1972 r. na terenie koszar bielskiego batalionu OTK ufundowano pomnik autorstwa Ignacego Bieńka, na którym znalazły się podobizny dziewięciu poległych żołnierzy. Po likwidacji jednostki w 1990 r., pomnik wraz z koszarami przekazano Filii Politechniki Łódzkiej w Bielsku-Białej, która w 2001 r. została przekształcona w Akademię Techniczno-Humanistyczną. Od początku lat 90. ub. wieku władze uczelni opiekują się pomnikiem, czego wyrazem stał się coroczny zwyczaj składania pod nim kwiatów.
 
Wystawa została zorganizowana przez Archiwum ATH. Materiały zgromadził i opracował Michał Kobiela we współpracy z Miejskim Domem Kultury w Czechowicach-Dziedzicach, gdzie wcześniej była eksponowana. Otwarcie wystawy poprzedził uroczysty apel przed pomnikiem ku czci poległych podczas akcji gaśniczej. Ekspozycję można oglądać do 4 grudnia.