Wczoraj w południe ogłoszono wyniki XVI Konkursu Na Palmy Wielkanocne w Gilowicach. To największa tego rodzaju impreza na Podbeskidziu. Uczestniczą w niej setki osób, w tym przyjezdni z różnych zakątków kraju. Palmy zdobi się w wielu regionach Polski, lecz drzewka górali beskidzkich wyróżniają się szczególną urodą. O ten folklor trzeba dbać i zachęcać młodzież do przejmowania tradycji po rodzicach.
 
Niedziela Palmowa, zwana też Kwietną lub Wierzbną, jest wstępem do Wielkiego Tygodnia. Tego dnia wierni uczestniczą we mszy świętej, podczas której kapłan święci palmy. W naszym klimacie prawdziwe palmy rosną tylko w doniczkach. Dlatego ich gałązki zastępowane są tradycyjnie świeżymi pędami drzew i krzewów budzących się na wiosnę do życia. Na Podbeskidziu palmy znane są jako kocianki, kocanki lub bagniątka.
 
Zwyczaj święcenia zielonych gałązek wprowadzono do liturgii kościelnej w XI wieku na pamiątkę triumfalnego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy w niedzielę poprzedzającą jego śmierć na krzyżu. Palmy wielkanocne przygotowuje się tradycyjnie z gałązek wierzby, która w kościele katolickim uważana jest za symbol zmartwychwstania i nieśmiertelności duszy.Gałęzie wierzby ścinano już w Środę Popielcową i wstawiano do naczynia z wodą, by zazieleniły się na Kwietną Niedzielę. Do gałązek wierzby dokładano: barwinek, jodłę, kopytnik, kwitnącą leszczynę, wilcze łyko, cis, jałowiec, jak również naturalne kwiaty wiosny.
 
Na Podbeskidziu charakterystyczne style bogatego zdobienia palm przekazuje się z pokolenia na pokolenie. Palmy buduje się na żerdzi. Jest nią młoda sosna lub jałowiec. Drzewko ścina się wcześniej, bo świeże i mokre byłoby za ciężkie do niesienia w procesji. Ostatnie gałęzie się zostawia - tworzą one czub palmy. Tradycją jest robienie olbrzymich palm, które później często trudno wnieść do kościoła. Według wierzeń ludowych, wysoka palma ma przynieść jej twórcy długie i szczęśliwe życie, zaś pięknie przystrojona - sprawić, że jego dzieci będą dorodne.
 
Poświęconą palmą smagano lekko domowników, by zapewnić im szczęście na cały rok. Połkniecie jednej poświeconej bazi wróżyło zdrowie i bogactwo. Palemki zatknięte za obraz lub włożone do wazonów chroniły mieszkanie przed nieszczęściem i złośliwością sąsiadów. Chłopi wierzyli, że poświęcona palma wetknięta na rogu pola uprawnego zabezpieczała je przed suszą, szkodnikami oraz gradobiciem. Gałązkami palmowymi próbowano także ujarzmić burzę - ustawienie ich w oknie domostwa chroniło dobytek oraz mieszkańców.
 
Po mszy nikt nie zostawał pod kościołem, by, jak zwykle, porozmawiać z sąsiadami. Należało szybko iść do domu, aby być równie szybkim w pracach wiosennych. Wierzono też, że w Niedzielę Palmową ziemia otwiera się i ukazuje zakopane skarby. Niestety, trwa to bardzo krótko i dlatego nie można ich wydobyć.
 
Ideą konkursu w kościele św. Andrzeja Apostoła w Gilowicach jest pielęgnowanie tradycji regionalnej. Dlatego drzewka zgłoszone do rywalizacji muszą być wykonane zgodnie z tradycyjnym zdobieniem, np. nie mogą składać się z suszonych traw lub kwiatów. Niedopuszczalne jest również ozdabianie palm współczesnymi gadżetami. Jeden egzemplarz mogą zgłosić do konkursu co najwyżej dwie osoby. Organizatorami są parafia św. Andrzeja, Regionalny Ośrodek Kultury w Bielsku-Białej oraz Gminny Ośrodek Kultury w Gilowicach.
 
Do tegorocznej rywalizacji zgłoszono ponad 200 drzewek. Komisja konkursowa złożona z etnografów i folklorystów oceniała palmy pod względem doboru tradycyjnych roślin do zdobienia: leszczyny, jałowca, jodły, sosny, cisu, drzewka oliwnego, brzozy, jemioły, bazi wierzbowych. Zwracano uwagę na sposób wykorzystania ozdób bibułkowych, np. wstążek czy kwiatów. Jury przyznało kilka równorzędnych pierwszych nagród w dwóch kategoriach: palma wysoka (przynoszona głównie przez mężczyzn) oraz palma drzewkowa (te przynosiły głównie kobiety).
 
Palmę pierwszeństwa w kategorii palma wysoka otrzymali:
1/ Łukasz Socha (Gilowice),
2/ Wojciech Jurasz (Rychwałd),
3/ Gabriela Kieruzel (Gilowice),
4/ Aleksandra Jędrysek,
5/ Monika i Katarzyna Walaszek (Gilowice),
6/ Wojciech Woźniak (Rychwałd).
 
Natomiast laureatami w kategorii palm drzewkowych zostali:
1/ Weronika Łoboda (Gilowce),
2/ Paweł Słowik (Gilowce),
3/ Damian Tomaszek i Marcin Białek (Gilowice).
 
 
                                                                                                                                                                 Robert Kowal
 
Fotoreporaż z konkursu: www.bielsko.biala.pl/543,reportaze