Oby dachy nie latały

Fachowcy są zgodni: skutki wichur i trąb powietrznych byłyby o wiele mniej dotkliwe, gdyby domy budowano zgodnie z zasadami sztuki budowlanej. Ale nie tej sprzed dziesięcioleci, ale obecnej. Dlaczego tak nie jest?

W Polsce budowa domu jednorodzinnego, garażu, czy niewielkiego budynku gospodarczego nie kończy się odbiorem technicznym obiektu z wizją lokalną przeprowadzoną na miejscu przez inspektorów nadzoru budowlanego, ale przyjęciem przez Urząd Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego zawiadomienia o zakończeniu robót budowlanych. Wszystko rozgrywa się na papierze, a ten - jak powszechnie wiadomo - wszystko przyjmie. To, czy obiekt wybudowano lub przebudowano zgodnie z zaleceniami projektu, zależy tylko od rozsądku i dobrej  woli inwestora. To on przecież płaci fachowcom i nadzorującemu ich pracę kierownikowi budowy. Takie rozwiązanie to pole do nadużyć, które później życie bezlitośnie weryfikuje.

Po dramatycznych w skutkach atakach wichur i trąb powietrznych, które zerwały setki dachów, demolowały samochody oraz raniły i zabijały ludzi, w kraju rozgorzała dyskusja nad tym, czy Polacy - wzorem mieszkańców USA - już powinni zacząć budować przydomowe schrony umożliwiające przetrwanie tornada, czy też tragiczne wydarzenia z połowy sierpnia to tylko wybryk natury, który nieprędko się powtórzy. Klimatolodzy są zgodni i ostrzegają, że na skutek zmian klimatycznych, huraganowe wiatry i towarzyszące im trąby powietrzne, będą się w Polsce zdarzały coraz częściej. Podbeskidzie, jak zresztą całe województwo śląskie, znalazło się w wyznaczonym przez speców od pogody korytarzu, w którym w Polsce mogą się tworzyć wiatry o niszczycielskiej sile i trąby powietrzne. Ostatnio już było blisko, bo żywioł zmiatał z powierzchni ziemi wsie położone w odległości kilkudziesięciu kilometrów od Podbeskidzia.


Co zatem robić? Zacząć od budowy, a zwłaszcza przebudowy domów jednorodzinnych i zabudowań gospodarczych zgodnie z projektem budowlanym i zasadami sztuki budowlanej - odpowiadają inspektorzy nadzoru budowlanego. Z tym nie jest u nas najlepiej. Zwłaszcza w wioskach i w małych miejscowościach normą jest budowanie tak zwanym systemem gospodarczym. Każdy „dłubie” przy swojej chałupie własnymi rękami. Przebudowa - najczęściej właśnie poddasza i samego dachu - prowadzona jest tak zwanymi tradycyjnymi metodami, które nijak nie przystają do obecnych technologii i rozwiązań stosowanych w budownictwie. Owe tradycyjne metody wkradają się nierzadko również w budowę nowych domów, bo przecież tak budowali nasi ojcowie i dziadowie, było prościej, taniej, a stoi do dzisiaj... No właśnie, czy jeszcze stoi?

Niespotykane wcześniej w Polsce lokalne wichury i trąby powietrzne w drastyczny sposób obnażyły mankamenty takiego sposobu budowania domów. Tymczasem, budowaniu „po uważaniu” sprzyja obowiązujące w Polsce prawo budowlane, które od inwestorów budujących domy jednorodzinne, oraz niewielkie budynki gospodarcze nie wymaga uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Powiatowe Inspektoraty Nadzoru Budowlanego w majestacie prawa legalizują takie obiekty, przyjmując jedynie zawiadomienie o zakończeniu robót budowlanych. Podstawą jest sterta protokołów odbioru i dokumentów, które w lwiej części wypełnia opłacany przez inwestora kierownik budowy. Nikt nie sprawdza, czy wpisy w dzienniku budowy oraz cała przedstawiona dokumentacja jest zgodna ze stanem faktycznym!

- Obowiązujące przepisy ustawy o prawie budowlanym dokładnie określają, jak wygląda i z czym związane jest uzyskanie przez inwestora pozwolenia na użytkowanie obiektu. Jest tam mowa - dokładnie w artykule 59 - o obowiązkowej kontroli, jaką w ciągu 21 dni od wystąpienia z wnioskiem o wydanie takiego pozwolenia przeprowadza na miejscu właściwy terenowo inspektor nadzoru budowlanego. To jest bardzo szczegółowa wizja lokalna, w czasie której sprawdzana jest zgodność wykonania obiektu z projektem, zastosowane technologie, materiały i cała masa innych spraw związanych z przyszłym, bezpiecznym użytkowaniem obiektów. To samo prawo budowlane w artykule 54 precyzuje, że to minister budownictwa w odrębnym rozporządzeniu określa rodzaje obiektów, które wymagają uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Na próżno szukać na tej liście domów jednorodzinnych czy niewielkich zabudowań gospodarczych. Nie umieszczono ich tam - wyjaśnia Józef Paluch, powiatowy inspektor nadzoru budowlanego z Bielska-Białej.

- Budowa i legalizacja tego typu obiektów kończy się przyjęciem przez nas zawiadomienia o zakończeniu budowy i przystąpieniu do jego użytkowania. Jeśli w złożonych przez inwestora dokumentach - są tam między innymi protokoły odbioru poszczególnych instalacji, wypełniony dziennik budowy i oświadczenia kierownika budowy, naniesione na dokumentację i zaakceptowane przez architekta ewentualne zmiany w projekcie - wszystko jest w porządku, sprawa zostaje zamknięta. Inwestor otrzymuje od nas zaświadczenie o zakończeniu budowy i występuje do gminy o nadanie numeru i mieszka. Kontroli na budowie nie przeprowadzamy. Po pierwsze, nie przewiduje tego prawo. Po drugie, nie pozwalają nam na to szczupłe zasoby kadrowe.

Jak wyjaśnia Józef Paluch, kiedy na przełomie lat 1998 i 1999 tworzono Powiatowe Inspektoraty Nadzoru Budowlanego, jako szef tworzonej jednostki zgłosił wojewodzie zapotrzebowanie na dwanaście etatów. Dostał pięć, co pozwoliło mu zatrudnić trzech inspektorów. Dziś ma ich pięciu. Z jednej strony się cieszy, bo to więcej niż na początku, z drugiej martwi, bo to nadal mniej niż połowa etatów, o które zabiegał dziesięć lat temu. A wszechobecna biurokracja - także w budownictwie - sprawia, że kwitów do wypełniania i obowiązków powiatowe nadzory budowlane mają coraz więcej. Kierowany przez Józefa Palucha inspektorat wydaje rocznie dwa tysiące różnego rodzaju decyzji. Do tego dochodzi półtora tysiąca spraw, w tym kontrole. - A kontrolujemy nie tylko budowy. Doszły nam place zabaw, gdzie oceniamy, czy huśtawka jest bezpieczna. Latem, kiedy na budowach praca wre, kontrolujemy obiekty kolonijne. Takie kontrole zmuszeni byliśmy przeprowadzać również w ostatnim tygodniu wakacji, choć dzieci już praktycznie wyjeżdżały - mówi Józef Paluch. -  Na budowach domów jednorodzinnych pojawiamy się tylko, gdy ktoś zgłosi nam jakieś nieprawidłowości. O kontrolach z własnej inicjatywy, nawet wyrywkowych nie mamy co marzyć. Nasi inspektorzy nie wiedzą, do czego ręce włożyć.
Za sprawą „uprzejmie donoszących” sąsiadów, nadzór budowlany jest często wikłany w sprawy, które z bezpieczeństwem mają niewiele wspólnego. A to budynek jest za blisko granicy, a to okno nie jest w tym miejscu, a to ganek jest większy i w ogóle z drugiej strony. Wścibski sąsiad nie liczy natomiast stali użytej do zbrojenia stropu czy śrub, którymi powinien być przymocowany dach, i to nie do muru, ale do betonowego wieńca.

- To wszystko, oczywiście poparte wyliczeniami, zawarte jest w projekcie budowlanym. Nad całością robót czuwa ponadto kierownik budowy z uprawnieniami, który ma prawo i obowiązek interweniować nie tylko wówczas, jeśli wykonawcy robią coś niezgodnie z zaleceniami projektu, ale kiedy - bo i tak się zdarza - projekt ma wady. To kierownik wypełnia dziennik budowy oraz podpisuje oświadczenia, z których wynika, że wszystko zostało wykonane zgodnie z projektem i zasadami sztuki budowlanej. To na niego spadnie odpowiedzialność, jeśli potwierdzi w tych dokumentach nieprawdę. Wiele zależy też od samego inwestora, który przecież płaci i buduje dom dla siebie i swojej rodziny. Budynek ma być nie tylko bezpieczny, ale i tani w przyszłej eksploatacji. Dlatego oszczędzanie na wskazanej w projekcie technologii oraz materiałach, nawet jeśli nie doprowadzi w przyszłości do dramatycznych sytuacji, to na pewno odbije się na kieszeni inwestora - mówi Józef Paluch.  Jego zdaniem taką odpowiedzialnością i za bezpieczeństwo, i za własny majątek powinien się kierować budujący czy przebudowujący dom inwestor.

Oczywiście - zaznacza Paluch - nawet wykonanie wszystkiego zgodnie z projektem nie gwarantuje, że budynek oprze się trąbie powietrznej. W ciągu minionego roku dachy w Polsce, również i w naszym regionie, zrywane były nie tylko przez trąby powietrzne, ale i przez wiejący z prędkością 90 kilometrów na godzinę wiatr, który nie jest niczym nadzwyczajnym. Muszą o tym pamiętać zwłaszcza inwestorzy z Podbeskidzia, gdzie na budynkach powinny powstawać dachy projektowane z myślą o obowiązującej na tym terenie tak zwanej trzeciej strefie wiatrowej oraz czwartej strefie śniegowej.

Na poniższym zdjęciu: Założenia konstrukcyjne projektu - na przykład dachu - nie zostały wzięte z „sufitu”, ale wyliczone. Należy o tym pamiętać, kiedy zaczyna się przy nich majstrować...